Unorthodox

Deborah Feldman (1986) schrijft in Unorthodox over haar jeugd in de joods-orthodoxe chassidische gemeenschap in de wijk Williamsburg in Brooklyn, New York. Dat diezelfde gemeenschap ongemeen fel reageerde op het boek, is niet verwonderlijk: Feldman geeft niet hoog op van de gesloten, in zichzelf gekeerde Satmar die zich richten naar opvattingen en regels die weinig te maken hebben met eenentwintigste-eeuwse ideeën over vrijheid en gelijkwaardigheid en in ieder geval niets overlaten van de vrijheid van een jonge vrouw.

Huwelijk, seks en de sociale scheiding van man en vrouw spelen een belangrijke rol in het relaas van Feldman. Haar passages over het uithuwelijken op heel jonge leeftijd doen denken aan [b:Stille sneeuwval|53060490|Stille sneeuwval|Jun'ichirō Tanizaki|https://i.gr-assets.com/images/S/compressed.photo.goodreads.com/books/1586369550l/53060490.SY75.jpg|841208] van Junichiro Tanizaki, dat zich een halve eeuw eerder afspeelt. De vergaande sociale controle – die tot in de slaapkamer kan reiken – valt op, net als het totale gebrek aan kennis over seks en samenleven bij bruidsparen. Kleine dingen die me verder troffen waren het gebruik van het Jiddisch als spreektaal – een deel van de Satmar spreekt niet of nauwelijks Engels – en de heftigheid waarmee kleine vergrijpen als het dragen van een te korte rok worden bestraft, terwijl voor grotere misdaden de doofpot klaar staat.

I would realize that the dangers that movie presented existed in my own community as well, only they were shrouded in secrecy and allowed to fester there. And I would come to the conclusion that a society that was honest about its perils was better than one that denied its citizens the knowledge and preparation needed to fend off their approach.

Tijdens het lezen dacht ik aan de film Désobéissance (2017) met Rachel Weisz in de rol als verstoten dochter, en aan [b:Educated|37826561|Educated|Tara Westover|https://i.gr-assets.com/images/S/compressed.photo.goodreads.com/books/1575905585l/37826561.SY75.jpg|53814228] van Tara Westover, het boek dat ik ervoor las over een enigszins vergelijkbare jeugd in een afgezonderd mormoons gezin. Ik vond Unorthodox in zoverre beter, dat het naast een persoonlijk relaas ook meer duiding geeft aan de gemeenschap als zodanig. Dat hielp me om een beeld te vormen. Daar staat tegenover dat het laatste hoofdstuk onafgewerkt is: Feldman maakt daar grotere sprongen en werkt belangrijke keerpunten als het contact met een uitgever en de hernieuwde relatie met haar moeder niet uit. Zonde van de opbouw.