De Senegalese schrijver Mohamed Mbougar Sarr (1990) werd in Frankrijk in één klap beroemd toen hij in 2021 de Prix Goncourt won met het boek dat vorig jaar door Jelle Noorman voortreffelijk vertaald werd als De diepst verborgen herinnering van de mens. Ik sluit me aan bij de stoet van lovende kritieken.

Van een schrijver en zijn werk kun je in elk geval dit weten: samen begeven ze zich door het volmaaktste labyrint dat je je kunt voorstellen, een lang cirkelvormig traject, waarop hun bestemming samenvalt met hun vertrekpunt: de eenzaamheid.

Sarr zet verschillende verhaallijnen uit, die gaandeweg dichter tot elkaar komen. Centraal staat Diégane Faye, die gefascineerd raakt door het obscure boek Het labyrint der onmenselijkheid van T.C. Elimane. Wie deze schrijver is of was, blijft ongewis: aanvankelijk weet Diégane niet meer dan uit de krantenartikelen die in de jaren dertig werden gepubliceerd over het werk, of liever: over de huidskleur en herkomst van de schrijver die zich nooit vertoonde of in het publieke debat mengde.

Alleen al de discussie in de Franse pers is een verrukking om te lezen. Het deed me enigszins denken aan [b:Het lied van ooievaar en dromedaris|59780041|Het lied van ooievaar en dromedaris|Anjet Daanje|https://i.gr-assets.com/images/S/compressed.photo.goodreads.com/books/1639043468l/59780041.SY75.jpg|94158124] van Anjet Daanje, zij het dat Sarr zijn verhaal uit heel andere lagen opbouwt. Alle personages in De diepst verborgen herinnering van de mens zijn op één of andere manier ontheemd en op weg, naar huis of daarvandaan. Die reis voert hen langs drie continenten.

Niet alleen de plotwendingen boeien, maar ook de literaire stijl en de keuze van Sarr om de Afrikaanse en Europese cultuur met elkaar te vermengen, wat bijvoorbeeld leidt tot mystieke elementen tegen een achtergrond van twee wereldoorlogen. (Dat deed me dan weer denken aan [b:Frère d'âme|41215388|Frère d'âme|David Diop|https://i.gr-assets.com/images/S/compressed.photo.goodreads.com/books/1534608411l/41215388.SX50.jpg|64411376] van David Diop.) Toegegeven, Sarr is zo nu en dan een tikje hoogdravend – rabelaisiaanse ervaring, ontologische metamorfose – maar hij kan het hebben.

Halfslachtig bestookte Sanza ons af en toe met een polemische assagaai, maar ze gleden af langs ons harnas van onverschilligheid en verveling.

Waarschijnlijk mede door de niet-Europese elementen vond ik het niet altijd makkelijk om het gedrag en de keuzen van de personages te begrijpen. Dat was op zich overkomelijk, alleen de zwaarmoedigheid en het gebrek aan twijfel vielen me tegen. De literatuur is in de wereld van Sarr één grote lijdensweg, inclusief verwijzing naar het kruis. Ten slotte was de onvoorwaardelijke bewondering voor één boek me af en toe te zoet, alsof ik [b:De schaduw van de wind|1653184|De schaduw van de wind (Het Kerkhof der Vergeten Boeken, #1)|Carlos Ruiz Zafón|https://i.gr-assets.com/images/S/compressed.photo.goodreads.com/books/1207407309l/1653184.SY75.jpg|3209783] las. Het zijn echter marginale minpunten op een verder uitstekend verhaal van een schrijver van wie ik vast nog meer lees. Kleine persoonlijke bonus waren de ontmoetingen bij het standbeeld van kapitein Dreyfus aan de Boulevard Raspail.